9 câu ngụy biện điển hình của người Việt
Quang
Minh •Thứ Hai, 07/11/2016
Ngụy biện như một thứ mặt nạ xấu xí khiến người ta tư duy lệch lạc mà không hay biết (Ảnh minh họa: Qua wixsite.com)
Có một thói quen rất nguy
hiểm mà người Việt thường xuyên sử dụng trong giao tiếp, đó là thói quen ngụy
biện. Thói quen này đã lây nhiễm một cách vô hình từ giao tiếp thường nhật, từ
tâm lý thắng thua khi tranh cãi, và nhất là trong cộng đồng cư dân mạng…
Ngụy biện hay Fallacy là
khái niệm để chỉ những cách lập luận tưởng chừng là đúng, nhưng thực chất lại
là sai lầm và phi logic trong tranh luận. Ngụy biện có thể biến một vấn đề từ
sai thành đúng, và từ đúng trở thành sai. Ngụy biện có thể dẫn đến những cái
nhìn sai lệch và tư duy sai lầm mà chính bản thân người nói cũng không nhận ra
được.
Những ai đã có kiến thức
về ngụy biện đều hiểu một điều đáng buồn rằng: Người Việt rất hay ngụy biện và
tư duy ngụy biện! Chúng ta đều biết hai chữ “ngụy biện”, nhưng liệu chúng ta có
thật sự hiểu về nó? Bạn có tin rằng tại Việt Nam, ngụy biện đã cướp đi mạng sống
của con người?
Trên thế giới, ngụy biện
đã trở thành một kiến thức được biết đến rộng rãi, và các nhà nghiên cứu đã thống
kê khoảng trên dưới 100 loại ngụy biện khác nhau. Đáng tiếc là tài liệu về ngụy
biện tiếng Việt chỉ có một vài nguồn, đó là trang GS Nguyễn Văn Tuấn, trang Thư
viện khoa học, hay trang “Ngụy biện – Fallacy” của TS. Phan Hữu Trọng Hiền.
Dưới đây xin được tổng hợp
lại 9 câu “ngụy biện” điển hình của người Việt đã được nêu ra tại các nguồn tài
liệu trên:
1. “Nhìn lại mình đi rồi
hẵng nói người khác”
Mình làm sai thì là sai rồi,
sao lại không nhận sai, không nói thẳng vào vấn đề “mình sai” mà lại quay qua
tìm điểm yếu của người khác? Việc này cũng giống như là khi nhận được góp ý:
“Viết sai chính tả rồi kìa”, thì thay vì sửa sai, bạn lại bốp chát: “Thế mày
chưa viết sai bao giờ à?”
2. “Có làm được gì cho đất
nước đâu mà to mồm”
Người ta có làm được gì
hay không thì là điều mình chưa biết, hơn nữa bạn đã “lạc đề” rồi. Vấn đề người
ta nêu ra thì bạn không trả lời, không đưa ra luận điểm logic, mà lại đi đường
vòng, chuyển qua công kích người khác.
3. “Nó ăn trộm chó thì cứ
đánh cho nó chết”
Lập luận này đã khiến cho
những kẻ trộm chó vốn không đáng phải chết bị giết chết bởi chính những người
dân tưởng chừng “lương thiện”. “Ăn trộm chó” là sai, nhưng “giết người” cũng là
sai, hai sai thì không phải là một đúng, mà là sai lại càng sai.
4. “Làm được như người ta
đi rồi hãy nói”
Lại một hình thức “lạc đề”.
Luận điểm mà người ta đưa ra thì bạn không xoay quanh mà bàn luận, lại cứ phải
công kích cá nhân người khác thì mới vừa lòng sao?
5. “Nếu không hài lòng
thì cút xéo ra nước ngoài mà sinh sống”
Lời nói này không chỉ
đánh lạc hướng vấn đề, mà còn rất bất lịch sự, chuyên dùng để làm người đối diện
tức giận, chứ chẳng có một chút logic nào trong đó cả.
6. “Chỉ có những người
chân lấm tay bùn từ nhỏ mới là người cần cù chăm chỉ xây dựng đất nước”
Câu khẩu hiệu này đã từng
xuất hiện ở Việt Nam trong quá khứ. Người ta có câu “vơ đũa cả nắm”, ấy chính
là để chỉ việc lập luận cảm tính, khái quát cảm tính, mà không hề đưa ra logic
hợp lý nào cả. Cũng như vậy, khi phân chia giai cấp và tuyệt đối hóa đấu tranh
giai cấp, thì người ta đã mắc sai lầm ngụy biện, ví như chủ đất không nhất định
là xấu, chủ doanh nghiệp cũng không nhất định là xấu, và người làm công ăn
lương hay nông dân chắc gì đã là một người tốt cần cù chăm chỉ?
7. “Nước nào mà chẳng có
tham nhũng”
Vì nước nào cũng có tham
nhũng nên Việt Nam được phép có tham nhũng hay sao? Vì mọi người đều vượt đèn đỏ
nên tất nhiên tôi cũng phải vượt đèn đỏ? Vì xã hội thiếu gì nghiện hút nên
trong nhà có người hút chích cũng là bình thường?
8. “Nếu anh là họ mà anh
làm được thì hẵng nói”
Đặt mình vào vị trí người
khác là một tiêu chuẩn người xưa dùng để tu sửa bản thân, hướng vào bản thân
tìm lỗi, là một nét văn hóa rất độc đáo của phương Đông. Tuy nhiên câu nói đó
chỉ sử dụng khi một người tự răn mình, chứ không phải là một câu nói dùng trong
tranh luận. Việc sử dụng nó trong tranh luận không chỉ là sự bịt miệng những
phê bình của người khác, không giải thích các luận điểm của người khác, mà còn
chứng tỏ rằng chúng ta đang phá hoại và lãng quên văn hóa truyền thống của
chính mình.
9. “Tại sao anh dám nói
chúng tôi sai? Anh là một tên phản bội dân tộc”
Kiểu lập luận chụp mũ này
mặc nhiên coi mình là đúng, họ là sai, và những người đồng quan điểm với họ
cũng là sai. Nó không hề đưa ra một thứ logic nào, nhưng lại cắt ngang một cái
giới tuyến, và tùy tiện định tội cho người khác.
Người Việt và "văn hóa" ngụy biện
Tất nhiên đây mới chỉ là
những câu ngụy biện cơ bản nhất, thường thấy nhất. “Văn hóa ngụy biện” đã ngày
càng xuất hiện thường xuyên hơn, muôn hình vạn trạng, và luôn ẩn giấu trong tư
duy của người Việt. Vậy nguyên nhân của thói quen này là từ đâu?
Trong phần nhiều các lỗi
ngụy biện thường gặp của người Việt, có một tâm lý cơ bản hiện rõ ra khi tham
gia thảo luận, đó chính là tâm tranh đấu, hiếu thắng, và không hề tôn trọng người
đối diện. Ngoài đó ra, chúng ta cũng hay bị ảnh hưởng của tâm lý đám đông, lợi
dụng tâm lý đám đông để che đi trách nhiệm của bản thân mình.
Muốn tránh cách tư duy ngụy
biện, chúng ta không những phải sửa lối tư duy vòng vo, thiếu suy nghĩ, mà còn
phải sửa chính từ tâm thái của mình khi trao đổi và luận bàn về mọi việc. Điều
cơ bản nhất khi tham gia tranh luận là có trách nhiệm trong lời nói của chính
mình và biết tôn trọng người đối diện.
Quang Minh tổng hợp
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét